Биз элестеткен Кытай

Кытайга биринчи жолу жөнөп жатканда, эрксизден аны китептерде, байыркы уламыштарда жана ырларда жашагандай элестетесиң: байыркы уламыштар, кызыл чырактар, чай аземдери, ичке фарфор, жибек жана чыгыш акылмандыгы. Көгүлтүр асман астындагы өлкөнүн дал ушундай образы кылымдар бою акындарга, сүрөтчүлөргө жана саякатчыларга дем берип келген. Бирок заманбап Кытай таптакыр башкача, таң калтырганды билет. 

Ханчжоуго сапар

Биздин саякат уланды. Артыбызда өлкөнүн саясий жана маданий жүрөгү болгон заңгыраган Бээжин жана Кытайдын финансылык борбору - заңгыраган имараттары жаркыраган Шанхай калды. Пресс-турдун кийинки чекити Ханчжоу болду - көп кылымдык тарыхы жакында эле фантастикадай көрүнгөн технологиялар менен катар таң калыштуу түрдө жанаша жашаган шаар. Шанхайдан биз Кытайдагы эң ылдам жүргүнчү поезддердин бири менен жөнөдүк. Чоң ылдамдыктагы экспресс шаарлардын ортосундагы аралыкты саатына 345 чакырымга чейин ылдамдап, кырк мүнөттө гана басып өттү. Терезенин ары жагында жашыл талаалар, чакан айылдар, заманбап станциялар, көпүрөлөр жана тоннелдер заматта өтүп жатты. Поезддин жүрүшү ушунчалык калыптуу болгондуктан, айрым учурларда ал рельс менен бараткандай эмес, алардын үстүндө дабышсыз калкып бараткандай сезилди.

Кытайча "чакан шаар" 

Жолдо баратканда эле бизди коштоп жүргөндөрдүн бири жылмайып мындай деди:

- Биздин шаар чакан. Баары биригип он эки миллионго чукул калкы бар. Биз бири-бирибизди карап, эрксизден жылмайып койдук. Кыргызстан үчүн, деги эле дүйнөнүн көпчүлүк өлкөлөрү үчүн мынча калкы бар шаар - чыныгы мегаполис. Бирок Кытайда масштаб таптакыр башкача кабыл алынат. Жана бул эбегейсиз өлкөдө канчалык көп саякаттасаң, бул жерде "чакан" деген сөздүн өзү да таптакыр башка мааниге ээ экенин ошончолук айкын түшүнөсүң.

Гармониянын жана жашылдандыруунун шаары 

Көлөмүнө карабастан, Ханчжоу ызы-чуулуу мегаполистей таптакыр сезилбейт. Тескерисинче, ал таң калыштуу түрдө уюткулуу, тынч жана абдан жашыл көрүнөт. Кенен көчөлөрү бак-дарактарга жана гүлдөргө бөлөнүп, бардык жерде кам көрүлгөн парктар менен скверлер жайгашкан, ал эми заманбап кварталдар байыркы храмдар жана пагодалар менен ушунчалык гармониялуу жанаша жайгашкандыктан, бул жерде өткөн чак менен келечек толук макулдашууда бирге жашаганды үйрөнгөндөй сезим жаралат. Мүмкүн, эртеңки күндүн технологиялары төрөлгөн шаар дал ушундай болушу керектир.

Ханчжоунун жүрөгү - ЮНЕСКОнун Бүткүл дүйнөлүк мурастар тизмесине киргизилген атактуу Батыш Сиху көлү. Көп миллиондуу шаардын дээрлик борборунда жайгашканына карабастан, бул жерде тынчтык жана бейпилдик өкүм сүрөт. Балык уулоого тыюу салынган. Сууга түшүүгө да болбойт. Ушунун аркасында тунук сууну жана кайталангыс табигый экосистеманы сактап калууга мүмкүн болгон. Көлдүн күзгүдөй бетинде сейилдөөчү кайыктар шашпай сүзүп, туристтерди ажайып аралдарга жеткирип турат. Алардын көбү бир нече кылым мурда адам колу менен жаратылып, бүгүнкү күндө ландшафттык искусствонун чыныгы шедеврлери болуп саналат. Дал ушул жерде кытайлык бир юань номиналындагы банкноттун арткы бетинде сүрөттөлгөн атактуу «Ай чагылышкан үч көлмө» композициясы жайгашкан. Кытайлыктар үчүн бул пейзаж — орустар үчүн Кремль же француздар үчүн Эйфель мунарасы сыяктуу эле өлкөнүн таанымал символу болуп саналат.

Улуу тарыхтын орду

Сиху - бул табигый кооздук гана эмес. Бул маанилүү тарыхый окуяларга күбө болгон жер. Дал ушул жерге 1972-жылдын февраль айында Кытайга болгон тарыхый сапары учурунда АКШ президенти Ричард Никсон келген. Батыш көлүндө сейилдөө эки өлкөнүн ортосундагы мамилелерде жаңы этапты башталган ошол сапардын эң атактуу эпизоддорунун бири болуп калган. Түптүз каршы өйүзүндө чет мамлекеттердин жетекчилерин кабыл ала турган West Lake State Guest House мамлекеттик резиденциясы жайгашкан. 2016-жылы G20 саммити учурунда бул жерде Россиянын президенти Владимир Путин токтогон. Тарых бул жерде музей экспонатындай көрүнбөйт. Ал мурдагыдай эле шаардын күнүмдүк турмушунун бир бөлүгү бойдон калууда.

Кытайдын технологиялык борбору

Дал ушул тынч, жашылга бөлөнгөн шаарда жакында эле илимий фантастиканын барактарында гана жашаган технологиялар түзүлүп жатканы таң калыштуу көрүнөт. Дал ушул жерде Alibaba, DeepSeek, Unitree Robotics, BrainCo жана ондогон башка инновациялык компаниялардын башкы кеңселери жайгашкан. Ошонун аркасында Ханчжоу жасалма интеллектти жана жогорку технологияларды өнүктүрүүнүн дүйнөдөгү эң ири борборлорунун бири катары укуктуу түрдө саналат. Бирок эң таң калыштуу нерсе бизди алдыда күтүп турган.

Жасалма интеллект жан алган жер 

Шаардын заманбап райондорунун биринде Дүйнөдөгү биринчи жасалма интеллектти колдонууну демонстрациялоо жана илгерилетүү борбору жайгашкан — бул санариптик алгоритмдер адамдын чыныгы жардамчыларына айланган жер. Бул жерге келгенге чейин биз да, көбү сыяктуу эле, роботторду фильмдердегидей элестетчүбүз: сүйлөй алган, бийлеген же таң калыштуу трюктарды аткарган адам сымал машиналар. Бирок бир нече мүнөттөн кийин эле айкын болду: чындык ар кандай фантазиялардан кыйла кызыктуураак. Бизди кинодогу көнүмүш каармандардан таптакыр айырмаланган робот-полициячы, робот-мээрман аял, адам сымал машиналардын мелдеши, алыстан адамдардан айырмалоо кыйын болгон ушунчалык ийилчээк роботтордун бийи жана кадимки коноктор киргизилбеген сахна аркасына көз чаптыруу мүмкүнчүлүгү күтүп турган. Дал ошондо күтүүсүз түшүнүк келет: келечек бир заматта эле пайда болуп калбайт. Ал акырындык менен — лабораторияларда, изилдөө борборлорунда, инженердик бюролордо жана Ханчжоудагы ушул Борбор сыяктуу жерлерде төрөлөт.

Роботтор дүйнөсүндөгү биринчи кадамдар

Жасалма интеллектти колдонууну демонстрациялоо жана илгерилетүү борборуна кирип жатканда, көргөзмө павильонунун эмес, фантастикалык фильмдин декорациясынын босогосун аттап жаткандай сезимден арылуу кыйын. Кенен, жарык залдар, эбегейсиз экрандар, интерактивдүү стенддер жана ондогон роботтор, алардын ар бири өзүнүн белгилүү бир тапшырмасын аткарууну билет. Бирок эң кызыктуусу дароо эле башталат.

Робот-полициячы 

Биздин топтун алдында адаттан тыш конструкция пайда болот. Биринчи караганда анын өзү эмне экенин түшүнүү мүмкүн эмес. Көнүмүш түшүнүктөгү колдору, буттары же башы жок. Биздин алдыбызда — капталдарына камералар түрдүү жабдуулар орнотулган чоң дөңгөлөк. — Сиздердин оюңуздарча, бул робот кайсы кесипти билдирет? — деп сурайт гид. Ар кандай версиялар айтылды. Кимдир бирөө бул робот-тазалоочу деп божомолдоду, кимдир бирөө патрулдук дрон деген чечимге келди. Туура жоопту биздин топтон бир гана адам бере алды. Көрсө, бул... робот-полициячы экен. Анын адаттан тыш конструкциясы көчөлөрдө жана коомдук жайларда тез жылууга мүмкүндүк берет. Робот аймакты өз алдынча патрулдап, видеобайкоо жүргүзүүгө, айланада болуп жаткан нерселерди талдоого, ал эми коркунучтуу кырдаал жаралган учурда — окуя болгон жерге тез арада келүүгө жөндөмдүү. Экскурсоводдун айтымында, зарылчылык келип чыкса, ал ичине орнотулган электрошок түзүлүшүнүн жардамы менен мыйзам бузуучуну зыянсыздандыра алат. Балким, жакынкы келечекте полициянын жардамчылары дал ушундай көрүнүштө болоттур.

Робот-мээрман айым

Кийинки аялдамабыз медициналык зона болду. Бул жерден бизди робот-мээрман айым тосуп алат. Ал кан басымын өлчөөнү, адамдын абалынын негизги көрсөткүчтөрүн контролдоону, татаал эмес медициналык процедураларды аткарууну жана биринчи жардам көрсөтүүнү билет. Иштеп чыгуучулар мындай интеллектуалдык жардамчылар ооруканаларда, карылар үйлөрүндө жана реабилитациялык борборлордо иштей алат, медициналык кызматкерлерди күнүмдүк бир калыптагы жумуштан бошотот деп ишенишет.

Робот-ит 

Таптакыр башкача эмоцияларды робот-ит жаратат. Ал бир нече кадам жасаары менен эле, айланасына дароо коноктор чогула баштайт. Ал аянтчада шайыр чуркап, секирип, арткы буттарында ишенимдүү басып, бутун берет, командаларды аткарат, атүгүл кичинекей баланы да айландырып ката алат. Объекттерди кайтаруу же аскердик тапшырмалар үчүн түзүлгөн айрым чет өлкөлүк моделдерден айырмаланып, бул төрт аяктуу робот эң оболу адам менен баарлашуу үчүн арналган. Жана, балдардын суктануусуна караганда, ал өз тапшырмасын эң сонун аткарып жатат.

Технологиялар ниетти окуганда

Бирок, балким, экскурсиянын эң таң калыштуу бөлүгү бир нече жыл мурда таптакыр фантастикадай көрүнгөн технологияларды демонстрациялоо болду. Конокко атайын креслого отуруу сунушталат. Башына мээнин электрдик активдүүлүгүн окуй турган датчиктерди кийгизишет. Андан ары адегенде чыныгы сыйкырдай көрүнгөн нерсе орун алат. Жасалма интеллект системасы нейрондук сигналдарды талдап, аларды башкаруу командаларына айландырат. Сырттан караганда, машина адамдын оюн окуп жаткандай сезим калтырат. Иш жүзүндө технология ойлорду эмес, адамдын мээсиндеги мүнөздүү сигналдарда туюнтулган ниеттерин тааныйт. Дал ушундайча таяныч-кыймыл аппараты оор жабыркаган адамдар келечекте майыптар арабасын, роботизацияланган протездерди жана башка түзүлүштөрдү дээрлик физикалык күч жумшабай башкара алышат. Дал ушул учурда жасалма интеллект жөн гана таасирдүү демонстрациялар үчүн гана жаратылбаганын өзгөчө айкын түшүнөсүң. Ал адамдарга өз алдынчалыкты кайтарып берүүгө жөндөмдүү. Жана бул, балким, ар кандай техникалык мүнөздөмөлөргө караганда кыйла күчтүү таасир калтырат. Бирок алдыда бизди бул күндүн эң кооз шоусу күтүп турган.

Роботтор адамдай көрүнө баштаганда 

Эгерде жасалма интеллект борборунун биринчи залдары конокторду заманбап технологиялардын мүмкүнчүлүктөрү менен тааныштырса, андан ары чыныгы шоу башталат. Атайын аренада адам сымал роботтор рингге чыгышат. Олор жөн эле кыймылдабастан — эң чыныгы спарринг өткөрүшөт. Роботтор соккулар менен алмашып, коргонуп, тең салмактуулукту кармап, атаандашынын кыймылын алдын ала билүүгө аракет кылышат. Кээде тең салмактуулукту жоготуп, жыгылып, бирок бир нече секунддан кийин кайра көтөрүлүп, мелдешти улантышат. Бир нече жыл мурда мындай кадрларды фантастикалык фильмдерден гана көрүүгө болот эле. Бүгүн бул жөнөкөй демонстрациялык программанын бир бөлүгү.

Машиналардын бийи 

Бирок чыныгы сюрприз бизди кийинчерээк күтүп турган. Сахнага атайын даярдалган салттуу кытай костюмдарын кийген адам сымал роботтор чыгышты. Музыка жаңыра баштады. Жана бий башталды. Адегенде артисттердин өнөрүн көрүп жатам деген ойдо болосуң. Роботтордун кыймылы ушунчалык калыптуу, ийилчээк жана синхрондуу болгондуктан, алыстан аларды чындап эле адамдар катары кабыл алууга болот. Жаркыраган электрондук жүздөрү жана бою — болжол менен бир жарым метр — гана көрүүчүлөрдүн алдында бийчилер эмес, машиналар турганын эске салат. Баштын ар бир бурулушу, колдордун жана тулку бойдун ар бир кыймылы таң калыштуу жумшак, биз роботторго тиешелүү деп көнүп калган механикалык кескиндиксиз аткарылып жатты. Технологиялар бара-бара жансыз механизм болууну токтотуп, дээрлик адамдык сыпайылыкка ээ боло баштагандай сезим жаралды.

Көбүрөөк эсте калган сахна арты 

Музыка аяктаганда, көрүүчүлөр андан ары жөнөштү. Көрсөтүү аяктагандай көрүндү. Бирок дал ошондо көпчүлүк коноктор көрбөй калган нерсе болду. Биздин топ залда бир аз кармалып калды. Сахнага аянтчаны кийинки демонстрацияга даярдап жаткан борбордун кызматкерлери чыгышты. Жана ушул учурда күтүүсүз нерсе болду. Бир нече мүнөт мурда жүздөгөн көрүүчүлөрдүн алдында бийлеген роботтор биринин артынан бири абдан жай жана калыптуу сахнага отура башташты. Кескин кыймылдарсыз. Ызы-чуусуз. Олор аткаруудан кийин эс алууга этияттык менен жатып жаткандай болду. Бул эмне эле — жумушту аяктоонун атайын алгоритмиби, ташуу үчүн даярдыкпы же кадимки техникалык процедурабы, биз билбейбиз. Бирок сахна артындагы ушул чакан көрүнүш эмнегедир бийдин өзүнөн да күчтүү эсте калды.

Келип жеткен келечек 

Анткени дал ушундай учурларда дүйнө канчалык тез өзгөрүп жатканы өзгөчө курч сезилет. Кечээ эле адам машинаны кыймылдоого үйрөтүп жаткан. Бүгүн машина бийлеп жатат. Кечээ эле жасалма интеллект компьютердин экранында гана бар эле. Бүгүн ал дарыгерлерге жардам берет, полицияны коштоп жүрөт, адам мээсинин сигналдарын түшүнүүгө үйрөнүп жатат жана көп жылдар бою жалаң гана адамга тиешелүү деп эсептелген кесиптерде биринчи кадамдарын жасоодо. Албетте, азырынча роботтор адамды алмаштыра албайт. Жана бул алардын башкы тапшырмасы болушу да күмөн. Тескерисинче, олор биздин жардамчыларыбызга айланууда — жумуш коркунуч, оор физикалык жүктөмдөр же бир калыптагы аракеттерди аткаруу зарылчылыгы менен байланышкан жерлерде.

Башкы жыйынтык 

Жасалма интеллекттин борборунан чыгып баратып, эң күчтүү таасирди татаал техникалык иштеп чыгуулар таптакыр калтырбаганын аңдадым. Таасир калтыргандар - адамдар. Инженерлер. Программисттер. Конструкторлор. Алардын акырындап миллиондогон адамдардын күнүмдүк турмушунун бир бөлүгүнө айланып жаткан идеялары.

Тарых менен келечек кездешкен шаар 

Бүгүнкү Ханчжоу — бул байыркы уламыштарга бай Сиху көлүнүн сууларында чагылышкан, ал эми андан болгону бир нече чакырым алыстыкта дүйнөнү өзгөртүүгө жөндөмдүү технологиялар жаратылган ажайып жер. Жана, мүмкүн, заманбап Кытайдын башкы сыры дал ушундадыр. Ал өзүнүн көп кылымдык тарыхынан баш тарткан жок. Ал өткөн чагын талкалабай туруп, келечекти кура алды.

Акыркы ойлор 

Кечинде биздин автобус кайрадан Ханчжоунун тынч, жашылга бөлөнгөн көчөлөрү менен баратканда, эрксизден Николай Гумилёвдун ушул саптары эске түштү: "Түш көрдүм, жүрөгүм сыздабай калыптыр, сары Кытайдагы фарфор коңгуроодой". Тек гана эми ал саптар таптакыр башкача жаңырып жатты. Кээде саякат өлкө жөнүндөгү түшүнүктү гана эмес, илгертен бери тааныш ырларды кабыл алууну да өзгөртөт.

Автор София Березовская